Datblygwyr chwilfrydig yn troi at waith ditectif ar ôl darganfod darn o hanes Fictoraidd mewn hen sied rheilffordd Mercher 4 Gorffennaf 2018

Cafodd adeiladwyr a oedd yn gweithio ar hen sied nwyddau rheilffordd Gallt Melyd ar rodfa Prestatyn i Ddyserth dipyn o syndod pan ddechreuon nhw godi’r hen lawr. Yn cuddio o dan y llawr roedd hen boteli gwydr yfed mewn cyflwr perffaith.


Datblygwyr chwilfrydig yn troi at waith ditectif ar ôl darganfod darn o hanes Fictoraidd mewn hen sied rheilffordd

Yn awyddus i ddarganfod mwy am y gwydrau, fe benderfynodd Grŵp Cynefin, cymdeithas dai elusennol sy’n gweithio gyda Grŵp Gweithredu Preswylwyr Gallt Melyd ar hyn o bryd i weddnewid yr hen sied, ddangos y poteli i Glwb Hanes y Rhyl.

Datgelwyd bod un o’r poteli yn 123 oed, gyda’r lleill yn dyddio’n ôl 85 o flynyddoedd. Roedd y cyfan yn wreiddiol o’r Rhyl. Credir y gallai’r poteli fod wedi cael eu gadael ar ôl gan weithwyr neu deithwyr yn yr hen sied nwyddau, sydd ar hyn o bryd yn cael ei thrawsnewid yn ganolfan gymunedol gyda chaffi, twneli hanes ac unedau crefftwyr.

Dywedodd Mair Edwards, Rheolwr Mentrau Cymunedol Grŵp Cynefin: “Nid oeddem wedi disgwyl dod ar draws y poteli hyn ac maent yn ddarganfyddiadau prin iawn. Mae’r poteli mewn cyflwr da, ac mae gan rai hyd yn oed y caeadau marmor gwreiddiol yn dal yn eu lle.

“Ni allwn ond dychmygu fod y bobl oedd yn gweithio ar y lein, ym mhyllau glo Gallt Melyd, neu yn teithio ar y rheilffordd, yn rhoi’r poteli o’r neilltu, heb fyth ddychmygu y byddem yn dod o hyd iddynt ryw ddydd oddeutu can mlynedd yn ddiweddarach.”

Credir i’r poteli darddu o gwmni gwaith dŵr mwynol, a oedd wedi’i leoli yn Stryd Windsor, Y Rhyl, ac a elwid yn ‘pop works.’ Mae’n debyg fod un, sy’n dwyn yr enw A.B. Jordan, yn dyddio’n ôl i tua 1895.

“Roedden ni’n gwybod bod y poteli yn hen, ond ar y pryd wnaethom ni ddim sylweddoli’r cysylltiad â thref gyfagos y Rhyl. Roedd Clwb Hanes y Rhyl yn gallu darparu llawer o wybodaeth gefndirol, ac ar ôl peth gwaith ymchwil drwy gopiau o bapur lleol y cyfnod, Rhyl Record a’r Advertiser, taflwyd mwy o oleuni ar ein canfyddiad.

“Erbyn hyn, rydym yn gwybod bod y cwmni dŵr mwynol wedi newid dwylo yn 1896 a fyddai’n egluro’r gwahanol steiliau o ran lliw a siap y poteli – mae un wedi’i wneud o wydr brown ac mae’r lleill yn boteli gwydr clir, sy’n awgrymu y cynhyrchwyd y rheini yn ddiweddarach. Er bod y poteli angen eu glanhau’n ofalus, maent mewn cyflwr perffaith ac yn ddarn arbennig o hanes lleol,” ychwanegodd Mair.

Gobeithir y bydd y poteli yn cael eu harddangos pan fydd gwaith trawsnewid yr adeilad – a fydd yn cael ei alw yn Y Shed — wedi ei gwblhau, a’r adeilad yn agored i’r cyhoedd


Yn ôl i'r rhestr